Από το 10.000 π.Χ το κλίμα θερμαίνεται, η στάθμη της θάλασσας υψώνεται και η βλάστηση αλλάζει. Η στέπα υποχωρεί και το δάσος επεκτείνεται. Στο νέο φυσικό και κλιματολογικό τοπίο ο άνθρωπος εξελίσσεται σταδιακά από συλλέκτη σε παραγωγό τροφής. Στην αρχή της 7ης χιλιετίας, μέσα από την πολιτιστική επίδραση της Μέσης Ανατολής αλλά και την εξέλιξη της τοπικής πολιτιστικής παράδοσης, εμφανίζονται και στον Ευρωπαϊκό χώρο οι πρώτες γεωργικές καλλιέργειες, τα πρώτα εξημερωμένα ζώα και συγχρόνως οι πρώτες μόνιμες οικιστικές εγκαταστάσεις. Στην περιοχή της Δράμας, με βάση τα μέχρι στιγμής αρχαιολογικά δεδομένα, οι πρώτες μόνιμες εγκαταστάσεις δεν είναι αρχαιότερες από τα μέσα της 6ης π.Χ χιλιετίας. Εμφανίζονται στα σταθερά εδάφη μεταξύ των ελών της κεντρικής λεκάνης της Δράμας και στις αναβαθμίδες των ορεινών όγκων που πλαισιώνουν την κεντρική πεδιάδα. Η πυκνότητα των νεολιθικών οικισμών μαρτυρεί πληθυσμιακή και πολιτιστική άνθιση της περιοχής στη Νεολιθική Εποχή.

Η θέση των οικισμών επιλέγεται δίπλα σε ποτάμι ή σε φυσική πηγή νερού σε φυσικό περιβάλλον που προσφέρεται για γεωργικές καλλιέργειες και κτηνοτροφία. Νεολιθικοί γεωργοί και κτηνοτρόφοι κατοικούν σε μικρούς οικισμούς που συχνά περικλείονται με τάφρο και κατασκευάζουν σπίτια με ξύλινο σκελετό και τοίχους από πλεκτά κλαδιά επιχρισμένα με πηλό. Εκχερσώνουν το δάσος για να εξασφαλίσουν καλλιεργήσιμη γη, καλλιεργούν δημητριακά και όσπρια και εκτρέφουν βοοειδή, αιγοπρόβατα, χοίρους. Συμπληρώνουν την διατροφή τους με περισυλλογή άγριων καρπών και με το κυνήγι. Δουλεύουν τα διάφορα είδη των λίθων, τον πηλό, το ξύλο, τα καλάμια, τα οστά και τα όστρεα για να κατασκευάσουν αγγεία, εργαλεία, κοσμήματα και ειδώλια. Ξέρουν την υφαντική και την καλαθοπλεκτική και ήδη από τα τέλη της 5ης π.Χ χιλιετίας αρχίζουν να κατεργάζονται και τα μέταλλα. Στην πεδιάδα της Δράμας συστηματικές ανασκαφές έχουν πραγματοποιηθεί στους Νεολιθικούς οικισμούς των Σιταγρών και του Αρκαδικού Δράμας.

Ο νεολιθικός οικισμός αναπτύχθηκε σε χαμηλό άνδηρο της δυτικής όχθης του ποταμού Αγγίτη.

Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από την αγγλική Αρχαιολογική Σχολή σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Los Angeles (1967 – 1970) αποκάλυψαν επάλληλα στρώματα κατοίκησης Μέσης και Νεότερης Νεολιθικής Εποχής (φάσεις Ι, ΙΙ, ΙΙΙ) και Πρώιμης Εποχής Χαλκού (φάσεις ΙV, Va, Vb ) που χρονολογούνται από τα μέσα της 6ης ως τα τέλη της 3ης π.Χ. χιλιετίας.

Η ανασκαφή επεσήμανε τρεις πολιτιστικές περιόδους της Νεολιθικής Εποχής (Ι – ΙΙ), με τη διαδοχή των οποίων δεν φαίνεται να διακόπτεται η πολιτιστική συνέχεια στον οικισμό. Αποκαλύφθηκαν λείψανα από το ξύλινο σκελετό και την πήλινη επικάλυψη των τοίχων, δάπεδα με εστίες, αγγεία και πιθάρια. Την αποσπασματική εικόνα του νεολιθικού σπιτιού συμπληρώνει πήλινο μικρογραφικό ομοίωμα από αρχαιολογικό στρώμα της φάσης ΙΙΙ που απεικονίζει το εσωτερικό ενός σπιτιού με φούρνο πλαισιωμένο από έδρανα.

Πλούσια υπήρξαν τα κινητά αρχαιολογικά ευρήματα καθώς και τα παλαιοβοτανολογικά και παλαιοζωολογικά κατάλοιπα (απανθρακωμένοι καρποί, οστά ζώων). Τα ευρήματα σε συνδυασμό με τις φυσικοχημικές αναλύσεις και τη μελέτη του παλαιοπεριβάλλοντος έδωσαν σημαντικές πληροφορίες για την οικιστική, την παραγωγή και την κοινωνική οργάνωση του οικισμού, καθώς και τις πολιτιστικές του σχέσεις με οικισμούς της Μακεδονίας, της Θράκης και της βαλκανικής ενδοχώρας.